Home   ╗   BEZIENSWAARDIGHEDEN   ╗   Efeze

Efeze


De antieke stad Efeze bestaat uit agora's, tempels en fonteinen. Vooral de prachtige bibliotheek van Celsus en een groot theater maken van Efeze het bezoeken waard. 

 

Tempel van Artemis in Efese, Turkije
De bibliotheek van Celsus te Efeze, archeologisch gebied van Turkije
Prytaneion Efez
binnenkant bibliotheek Efeze
Odeion Efeze, Turkije (nabij Kusadasi)
Poort van Mazaeus en Mithridates Efeze
Hadrianus Tempel Efeze (nabij Kusadasi)

Griekse tijd
Efeze was oorspronkelijk (ca. 1100 v. Chr.) een groep inheemse nederzettingen, gelegen rondom het heiligdom van de grote Aziatische [Moedergodin|[vruchtbaarheidsgodin]], Artemis van Efeze genaamd, die de Grieken met hun Artemis gelijkstelden. Onder de Grieken die zich er later vestigden, hadden de Ioniërs de overhand. Efeze deelde het wisselvallig lot der Ionische steden. Na de verovering in 560 v.Chr. door koning Croesus van Lydië werd Efeze door synoikisme verenigt tot één stad. In 550 v. Chr. wordt begonnen met de bouw van de eerste tempel ter ere van Artemis, die in 436 v.Chr. wordt voltooid. Onder Perzisch bewind nam Efeze in 499 v.Chr. deel aan de Ionische opstand en na de Perzische oorlogen aan de Delische Bond. Na 415 v.Chr. stond Efeze in de Peloponnesische oorlog aan de kant van Sparta. Na de koningsvrede van 387 v.Chr. kwam de stad weer onder Perzië. In 356 v.Chr. wordt de eerste tempel van Artemis vernietigd (volgens de legende op de geboortedag van Alexander de Grote), waarna met de bouw van de tweede tempel wordt begonnen. De stad groeide uit, vooral na Alexander de Grote, tot een van de belangrijkste steden van het hellenisme, waartoe de aanwezigheid van de in 323 v.Chr. voltooide grote tempel van de "Efezische Artemis" (die als één van de Zeven wereldwonderen gold) zeer bijdroeg. Deze tempel had een afmeting van 105 bij 50 meter, met 127 Ionische zuilen van 18 meter hoog. De Diadochen-koning Lysimachus verlegde de stad en haven, maakte haar tot administratief centrum en benoemde haar naar zijn vrouw Arsinoeia. De bewoners van Colophon werden rond 298 v.Chr. naar Efeze overgebracht, waardoor het aantal bewoners aanzwelde tot 100.000. Het theater was geschikt voor 24.000 toeschouwers. Efeze was wisselend bezit van Ptolemeeën en Seleukiden. In 187 v.Chr. kwam Efeze bij het Verdrag van Apamea aan de Attaliden, de heersers van Pergamon, en na 133 v.Chr. aan Rome.

 

Vanaf de Romeinse tijd
Efeze beleefde een bloeitijd gedurende het Romeinse Rijk. De stad is vooral bekend van twee van de bijbelboeken: De brief van Paulus aan de Efeziërs en Handelingen van de Apostelen. De stad raakte in 431 in het nieuws vanwege het concilie van Efeze, bijeengeroepen door keizer Theodosius II vanwege de controverse rond de leer van Nestorius. De stad was het centrum van de verering van de godin Artemis. De grote tempel van Artemis in Efeze (één van de zeven wereldwonderen), werd in 262 vernield en leeggeroofd door de Gothen. Efeze raakte in verval nadat de Turken in 1420 de stad hadden ingenomen. Even verderop vindt men overblijfselen uit de Turkse tijd terug in Selçuk, waar de laat-Seltsjoekse Isa Bey moskee en op een heuvel erboven een Byzantijns-seltsjoekse citadel staat. In de citadel staat de Johannesbasiliek, waar het graf van de apostel Johannes zou liggen. Op de heuvel Aladağ, aan de andere kant van Efeze, staat het huis van Maria (Turks: Meryemana), dat gevonden werd op instigatie van visioenen van Anna Katharina Emmerich. Ook is de grot van de heilige Zeven Slapers te bezichtigen.

 

Een verlaten stad
In latere tijden verzandde de haven en kwam de stad in het binnenland te liggen. Daardoor werd haar economische positie onhoudbaar en werd de stad uiteindelijk verlaten. Er zijn echter nog vele bouwresten van de oude stad over, en daarom is het nu een belangrijke toeristenbestemming, omdat men er een goede indruk kan krijgen hoe een stad in de bloeitijd van het Romeinse Rijk eruit zag. Naast Romeinse baden en een Romeins toiletsysteem met stromend water zijn er onder meer talrijke zuilen van tempels te zien, de restanten van de grote Bibliotheek van Celsus en een redelijk goed bewaard gebleven theater. Dit theater kreeg zijn definitieve vorm in de 1ste en 2de eeuw na Christus, en bood plaats aan 24.000 mensen.

Bibliotheek van Celsus
Mausoleum voor Celsus Polemaenus
De bibliotheek is gebouwd tussen 114 en 125 n. Chr. Het werd gebouwd in opdracht van Tiberius Julius Aquila ter ere van zijn overleden vader Tiberius Julius Celsus Polemaenus, die de Romeinse gouverneur was van de provincie Asia. Celsus werd in een marmeren sarcofaag in de grafkamer onder de bibliotheek begraven.

De leeszaal was bekleed met marmer en in de nissen in de muren werden ongeveer 12.000 perkamentrollen bewaard. De muren werden dubbel gebouwd om de kwetsbare rollen te beschermen tegen vocht. De voorgevel van de bibliotheek was op het oosten gericht zodat de lezers optimaal gebruik konden maken van het ochtendlicht. De bibliotheek had aan de binnenzijde 3 verdiepingen, waar de rollen door galerijen te bereiken waren.
In nissen in de voorgevel staan vier grote vrouwelijke beelden die de deugden die Celsus nastreefde uitbeelden; Sofia (wijsheid), Arete (deugd), Ennoia (verstand) en Episeme (kennis). 

De bibliotheek is ongeveer 23 meter lang en 17 meter diep. Om het gebouw een imposanter uiterlijk te geven is aan de voorzijde een trap met 9 treden gebouwd. Bovenaan de trap zijn drie deuren die toegang geven tot de binnenruimte die een afmeting heeft van ongeveer 17 bij 11 meter.

Waarschijnlijk is de bibliotheek bij een brand na een aardbeving aan het eind van de derde eeuw ingestort en werd niet meer herbouwd. De façade bleef wel overeind staan en werd na de instorting gebruikt als achterwand van een fontein. Deze fontein werd versierd met reliëfs die de keizers Marcus Aurelius en Lucius Verus in hun strijd tegen de Parthen voorstellen.

In tegenstelling tot de binnenruimte heeft de gevel maar twee verdiepingen. Boven de drie grote deuren bevinden zich drie vensteropeningen. De gevel is rijkelijk versierd met zuilen en reliëfs.

De gevel is tussen 1970 en 1978 grondig gerestaureerd. De zuilen zijn gevuld met ijzeren staven om zo eventuele aardbevingen te kunnen weerstaan. Nadat de restauratie was afgerond werd het gebouw weer opengesteld voor publiek. Het is nu een van de mooiste en bekendste gebouwen die zijn overgebleven uit de Romeinse tijd.

Efeze is het belangrijkste archeologische gebied van Turkije. Het staat bekend als het grootste openluchtmuseum van het Romeinse Rijk ter wereld.